1. Εξερεύνηση - Κατανόηση Εξελικτικών Σχέσεων και Κοινής Καταγωγής
1.5 Πώς να Διαβάσετε ένα Φυλογενετικό Δέντρο
Τα φυλογενετικά δέντρα δείχνουν τις εξελικτικές σχέσεις μέσω διακλαδώσεων που αντιπροσωπεύουν το πώς τα είδη διαφοροποιήθηκαν από κοινούς προγόνους με την πάροδο του χρόνου. Κάθε σημείο διακλάδωσης, ή κόμβος, αντιπροσωπεύει έναν κοινό πρόγονο που μοιράζονται οι οργανισμοί που διακλαδίζονται από αυτόν. Τα είδη που μοιράζονται έναν πιο πρόσφατο κοινό πρόγονο θεωρούνται πιο στενά συγγενικά μεταξύ τους από εκείνα των οποίων ο κοινός πρόγονος βρίσκεται βαθύτερα στο δέντρο.
Το μήκος ή η θέση των κλάδων δεν υποδηλώνει ότι ένας οργανισμός είναι πιο εξελιγμένος ή «καλύτερα εξελιγμένος» από έναν άλλο. Αντίθετα, οι κλάδοι αντανακλούν μοτίβα εξελικτικής απόκλισης και κοινής ιστορίας. Όλα τα ζωντανά είδη στις άκρες των κλάδων εξελίσσονται για το ίδιο χρονικό διάστημα.
Τα φυλογενετικά δέντρα μπορούν να εμφανιστούν σε διαφορετικές μορφές—οριζόντια, κάθετα ή ακτινωτά—χωρίς να αλλάζουν οι υποκείμενες σχέσεις. Η περιστροφή ή η αναδιάταξη των κλάδων δεν αλλάζει το εξελικτικό νόημα του δέντρου, εφόσον η σειρά των διακλαδώσεων παραμένει η ίδια. Η κατανόηση του σωστού τρόπου ανάγνωσης αυτών των δέντρων είναι απαραίτητη για την ερμηνεία των εξελικτικών σχέσεων και για την κατασκευή ακριβών φυλογενετικών μοντέλων.
Παρακάτω παρουσιάζονται οπτικά παραδείγματα φυλογενετικών δέντρων που δείχνουν πώς απεικονίζονται οι εξελικτικές σχέσεις σε διαφορετικές ομάδες οργανισμών:
- Παράδειγμα 1: Ποια είδη είναι πιο στενά συγγενικά;
(Πηγή: https://www.khanacademy.org/science/ap-biology/natural-selection/phylogeny/a/building-an-evolutionary-tree;
https://www.istockphoto.com/vector/biological-evolution-animals-scheme-gm500509454-80808691;
https://www.khanacademy.org/science/ap-biology/natural-selection/phylogeny/a/phylogenetic-trees)
Σε αυτό το φυλογενετικό δέντρο, το Είδος Α και το Είδος Β μοιράζονται έναν πιο πρόσφατο κοινό πρόγονο από ό,τι το καθένα με το Είδος Γ. Αυτό σημαίνει ότι το Α και το Β είναι πιο στενά συγγενικά μεταξύ τους, ακόμα κι αν το Είδος Γ μπορεί να μοιάζει ή να ζει σε παρόμοιο περιβάλλον.
Η συγγένεια καθορίζεται από τους κοινούς προγόνους, όχι από την εμφάνιση ή τη θέση στη σελίδα. - Ίδιες σχέσεις, διαφορετικά σχήματα δέντρων
(Πηγή: https://www.researchgate.net/figure/The-different-parts-of-a-rooted-phylogenetic-tree-showing-the-root-branches-nodes-and_fig1_43022487;
https://yulab-smu.top/treedata-book/chapter4.html; https://users.ugent.be/~avierstr/principles/phylogeny.html)
Αυτά τα δέντρα φαίνονται διαφορετικά (οριζόντια, κάθετα ή ακτινωτά), αλλά αντιπροσωπεύουν τις ίδιες εξελικτικές σχέσεις. Η περιστροφή των κλάδων ή η διάταξη δεν αλλάζει το νόημα του δέντρου, εφόσον η σειρά των διακλαδώσεων παραμένει αμετάβλητη.
Το σχήμα του δέντρου δεν αλλάζει τις εξελικτικές σχέσεις. - Λανθασμένη αντίληψη – η εξέλιξη δεν είναι σκάλα
